یادداشت معرفی
هیات مؤسس انجمن مستندسازان ، حول محور شناخت بیشتر نیروهای تولیدی و فراهم آوردن تشكیلات مستقل، (درون خانه سینما) به وجود آمد.
در این زمان (آبان ماه 1375) علیرغم حضور نیروهای مولده، یعنی كارگردانها و دفاتر بخش خصوصی سرنوشت عرصه مستندسازی، تقریباً به صورت كامل در اختیار نهادهای دولتی و حكومتی بود و تلویزیون نه تنها نقشی برای مستندسازان بخش خصوصی ایران قائل نبود، بلكه در مجموع، بين آثار مستند و جامعه نیز ارتباطی وجود نداشت.
از سوي ديگر، مسئولان خانه سينما كه 26 صنف از سينماي داستاني را زير چتر خود داشتند واقعيت وجود مستندسازان را به عنوان یک صنف دربخش خصوصی را باور نمی كردند.
بنابراين، هیات مؤسس، اقدام به فراخوانهاي محدود از مستندسازان، مطالعه و مشاوره براي دستيابي به يك اساسنامه صنفي را در اولویت قرارداد
و در شرايطی كه برای حضور مستندسازان در تشكيلات خانه سينما مقاومت ميشد،
هیات مؤسس اين موضوع (تز) را مطرح كرد كه خانه سينما اگر در برگيرنده اصناف سينمايي ايران است بايد جايي براي حضور مستندسازان و انيميشن سازان داشته باشد
اما اگر فقط خانه اصناف سينمای داستانی است خانه سينما بايد اين موضوع را رسماً اعلام كند.
اين استدلال كه سينمای ايران متشكل از سه شاخه سينمای داستانی سينمای مستند و سينمای انيميشن است
و خانه سينما بايد تمام شاخه های سينما را در بر بگيرد خوشبختانه پذيرفته شد و راه را برای پذيرش انجمن مستندسازان در خانه اصناف سينما گشود.
سرانجام يكسال بعد، در پنجم بهمن 1376 هیات مؤسس موفق به تشكيل نخستين مجمع عمومی مستندسازان شد
كه مفاد پيشنويس، اساسنامه را تصويب كرد هیاتهاي مديرهاي انتخاب شد تا مطالبات و خواستههای مستندسازان را پیگیری كند.
اهداف انجمن بر اساس اساسنامه
بسط و گسترش «صنعت– هنر» سينمای مستند ایران ،
تدوين سياستهاي فرهنگي و اقتصادی سينمای مستند ايران و مشاركت با ديگر نهادهاي قانونی در این زمینه،
دفاع از حقوق عام مستندسازان سينمای ايران (مثل حق مؤلف و…)،
ايجاد امنيت شغلی وحرفهای ،
حمايت از حقوق صنفی اعضاء و تلاش در جهت بالا بردن سطح كارایی حرفهای آنها ،
برقراري ارتباط با ساير صنوف و مراكز توليد سينمای ايران برای ايجاد كار
و حفظ حقوق مادي و معنوي و حرفهای اعضاء،
بررسي زمينههاي همكاري و ايجاد ارتباط با مراكز فرهنگی – هنری ايران وجهان به منظور فراهم آوردن امكان توليد،
توزيع و نمايش آثار مستند سينماي ايران
برگزاري جشنواره و جلسات نمايش وبحث وبررسي فيلمهاي مستند ايران وجهان .
ايجاد تسهيلات براي تامين اجتماعي ،
تاسيس بانك اطلاعات بر اساس نيازهاي انجمن ،
تاسيس شوراهاي حل اختلاف در چهار چوب قراردادهاي صنفي (در صورت رجوع طرفين دعوي يا يكي از آنها).
نقش و عملكرد :
انجمن مستندسازان، بخشي از تلاشهاي خود را معطوف به قانونمند كردن رفتار نهادهاي عمومي در قبال سرمايهگذاري و پخش آثار سينمايي مستند و مستندسازان كرده است.
از آنجايي كه دولت، از جنبة تئوري، اصناف را مورد حمايت قرار داده بود هیات مديرهها توانستند با مسئولان امور سينمايي كشور، به گفتگو بنشينند
و حتي معاونت سينمايي وزارت ارشاد را متقاعد كند كه فضاي مناسبي براي سرمايهگذاري و پخش آثار مستند مستقل از نهادهاي دولتی و تليزيون به وجود بياورد اما با تغيير مديريت دولتي اين سياست عملي نشد.
كوشش انجمن براي نقش پذيري مثبت دولت در عرصه سينماي مستند سبب شد كه براي نخستين بار،
دولت (معاونت امور سينمايي وزارت ارشاد) دفترچه سياستها و روشهاي مستندسازي را منتشر ساخت كه البته خود به وعدههاي اعلام شده در آن عمل نكرد
ولي به عنوان سندي از تحولات جاري در امر سياستگذاري و تأكيد انجمن بر قانونمندي، باقي مانده است.
هیات مديرهها، تقريباً توفيقي در ارتباط رو در رو و مؤثر با مديران تلويزيون نداشتهاند.
البته در اين فاصله، تلويزيون شبكه چهار را راه اندازي كرد كه ظاهراً بر سينماي مستند، تأكيد دارد.
اما به جاي مشاركت گرفتن مستندسازان در توليد آثار مستند غالباً به ساخت برنامههاي تلويزيوني آثار مستند ميپردازد و يا آثار مستند خارجي را نشان ميدهد.
فعاليتهای فرهنگی:
هفته فيلم مستند ايران و جهان با اين هدف ثانوي برگزار شد كه بخشي از شاگردان بالقوة فيلم مستند را به صورت بالفعل به سالن سينما بكشاند
و نشان بدهد كه فيلم مستند، تنها، پديده تلويزيون نيست.
گرچه توفيق ما در جلب تماشاگر بهخاطر همزمانی با توقيف فلهاي مطبوعات اندك بود اما به شكلهاي ديگر ادامه يافت.
1- متولد شدن هفته فيلم فروغ از دل انجمن مستندسازان
2- نمايش آثار سينماي مستند ايران در جشنواره سينما دورئل فرانسه
3- نمايش آثار سينماي مستند ايران در جشنواره فيلم مستند IDFE هلند ـ آمستردام
4- نمايش آثار مستند در فرهنگسراها و مراكز فرهنگي
5- مشاركت و همكاري در برگزاري هفتههاي فيلم مستند (داخلی و خارجی) و جشنوارهها، شناسایی ابزار کار سينمای مستند ايران، براي زنده ماندن، مجبور به شناخت بازارهاي جديد و فروش محصولات خود در آنهاست.
حضور در بازار فيلم جشنواره فجر، مقدمهاي بر اين نياز بود.
انجمن ما تشكيل انجمن تهيهكنندگان فيلم مستند را مورد حمايت قرار داد
و از سال 1380 شعار پيش به سوي اتحاديه را مطرح ساخت كه گرچه مورد بياعتنایی و حتي اعتراض برخی اعضا از هر دو انجمن قرار گرفت.
ولي به تدريج، يخهاي بي اعتمادي رو به ذوب شدن است
و اميد ميرود همبستگي آنها براي توليد كار و ايجاد مراكز و دفاتر پخش و فروش فيلم ويدئو، مؤثر باشد.
آرمانها و دشواريها:
توليد فيلم مستند، هنوز به صورت يك مطالبه در نيامده، قوانين ويژه در حمايت از توليد مستند، وجود ندارد.
سهم سينماي مستند ايران در سياستگذاريها و تخصيص بودجههاي ملي و ساليانه، ويژة سينماي ايران، مشخص نيست.
ضمن اين كه انجمن ما به عنوان يك سازمان غير دولتي، بودجهاي براي اجاره یک مكان استقرار ندارد.
ما مدتي ميهمان خانة هنرمندان بوديم و اينك دوباره به خانه سينما كه عنوان اصلي آن هستيم، بازگشتهايم.
گرچه هنوز نتوانستهايم جايگاه و نقش واقعی خود را در ساختار خانهسينما بيابيم.
سرانجام اينكه هیات مؤسس انجمن بعد از برگزاري اولين مجمع عمومي استعفا داد.
گردآورندگان:
ابراهیم مختاری – محمد تهامی نژاد – پیروز کلانتری