مرور فیلم «رویای سیاه» با همایون امامی

شنبه ۲۳ آذر, ۱۳۹۸

رویای سیاه

همایون امامی
منتقد و مستندساز

مطالعه‌­ی جدی تاریخ نیازی جدیست تا به مدد آن تجارب تاریخی از نسلی به نسلهای بعد منتقل شود؛ خوشبختانه در سینمای مستند چند سال اخیر رویکردی شکل گرفته تا در پرتو نگاهی علمی و فارغ از تنگ­‌نظری­‌ها و یا شیفتگی‌­های رایج رخدادهای تاریخ معاصر ایران را به نقد و بررسی بنشیند.

شروع این حرکت با خانه مستند انقلاب اسلامی بود و فیلمهایی چون “محاکمه”، “رزم­‌آرا یک دوسیه مسکوت” و “اشغال” فیلمهایی ارشمند که بی تردید اعتباری برای خانه سینمای مستند به مثابه یک نهاد شناخته شده و رسمی محسوب می‌­شوند.

جریانی که متأسفانه دیر نپایید و در شرایطی که امید می‌­رفت با همین دید باز تاریخی گوشه­‌های مبهم مانده دیگری از تاریخ معاصر ایران به نمایش درآید متوقف ماند. امری که پیش‌­بینی آن دور از ذهن نبود.توقف تولید مستند­های جدی تاریخی اگر چه در خانه مستند متوقف شد، ولی در بین دیگر مستندسازان سینمای ایران ادامه یافت.

فیلم ارزشمند ” رویای سیاه ” نمونه­‌ای از این دست فیلمهاست که می­‌کوشد به شیوه­‌ای آرشیوی، از ابتدای کشف نفت در جهان و ایران با ما بگوید و روند دست­ درازی بیگانگان که با امتیاز دارسی در زمان قاجار صورت می‌­پذیرد را تا قائله‌­ی ملی شدن نفت و برکناری دکتر مصدق و کودتای ۲۸ مرداد سال ۳۲ را تا وقوع انقلاب و موقعیت متفاوت آن در سالهای پس از خیزش سال ۵۷ را به تصویر کشد.

فیلم که تاریخ نقش نفت در معادله‌­های سیاسی و افت و خیزهای اجتماعی ایران را از دید دکتر محمدعلی موحد مورخ و حقوقدان برجسته ایرانی روایت می‌­کند از آنجا که در جستجوی تصویری‌­اش برای پوشش روایت دکتر موحد، از رخدادهایی که خود او شاهد و ناظر و گاه عامل آن بوده است تا سطح بسیار بالایی افزایش می‌­دهد ارزشمند تلقی می‌­شود. امری که در نمایش بسیاری از فیلمها و عکس­های آرشیوی خبری ارزش خود را آشکار می‌­سازد.

به موازات صحبت­‌های دکتر موحد که به صورت همزمان صورت پذیرفته و محوریت فیلم را تشکیل می‌­دهد،گفتار متن به صورت میان‌­نویس در فیلم ظاهر می‌­شود که با سرشت تصویری خود ترکیب واحدی با وجه دیداری فیلم را به نمایش می‌­گذارد.

” رویای سیاه”  در عین حال می‌­کوشد پرتو دیگری بر بحث ملی شدن صنعت نفت بیفشاند و آنرا فارغ از نگاهی تعصب­‌آمیز به نقد بکشد. اگر چه عطارپور در نقد پدیده ملی شدن نفت محتاط عمل کرده و از ورود و اشاره به پاره‌­ای جزئیات باز می­‌ماند؛ ولی به رغم این موارد فیلم “رویای سیاه” از آن دست فیلم‌هایی است که باید به عنوان یکی از بهترین­های جشنواره مورد اشاره قرار گیرد.

مرور فیلم «رویای سیاه» با همایون امامی
دیدگاه ها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *