در تازهترين جلسه از نمایشهای برنامه مشترک انجمن مستندسازان و سینماتک قلهک، يكشنبه 30 مهر ماه، فيلم «گفت و گو در مه» به كارگرداني محمدرضا مقدسیان به نمايش درآمد و سپس نشست گفتوگو با اين مستندساز پرسابقه برگزار شد. مقدسيان ضمن ابراز خوشحالي از همكاري انجمن مستندسازان سينماي ايران با پرديس سينمايي قلهك گفت: «در شرايطي كه به دليل تعطيلي خانه سينما نمايش آثار مستند متوقف شده بود برگزاري جلسات مشترك با دستاندركاران سينماتك قلهك ميتواند جاي خالي ارتباط ميان مخاطبان و دستاندركاران سينماي مستند را تا حد زيادي پر كند.»
رييس انجمن مستندسازان سينماي ايران، پيدا كردن خط داستاني در دل موضوعهاي واقعي را از جمله علايق خود در زمينه مستندسازي برشمرد و گفت: «پيدا كردن داستان باعث ميشود من به عنوان فيلمساز، مسير حركت فيلم را گم نكنم؛ و تحقيق بيشتر براي دست يافتن به جزييات داستان باعث ميشود موضوع فيلم، غنيتر، و طبعاً جذابتر شود.» مقدسيان وادي سينما را پر از آزمون و خطا دانست و افزود: «فيلمساز مستند، تنها در تجربه ملموس و عيني با وقايع اطراف خود ميتواند به عمق سوژه راه پيدا كند؛ نه با گوشهنشيني و خيالپردازي.» وي گفت: «روايت داستان و پرداخت موضوع نيازمند تكنيكهاي خاصي است كه فيلمساز ميتواند به مرور زمان و با تحقيق و ممارست به آن دست پيدا كند. به همين دليل تعبير «فيلمساز غريزي» را درك نميكنم چون دريافت اين تكنيكها اكتسابي است؛ نه غريزي.»
بازسازی واقعیت در فیلم
وي با اشاره به اينكه مستند «گفتوگو در مه» به شيوه بازسازي واقعيت ساخته شده گفت: «تمام اين فيلم بازسازي است و شخصيتهايي كه در آن حضور دارند بر اساس شرايط خاصي كه در آن قرار گرفتهاند واكنش نشان دادهاند. اگر چنين شرايطي به وجود نميآمد محال بود در وضعيت عادي بتوان اين واكنشها را ضبط كرد.» مقدسيان معتقد بود يكي از شگردهايي كه به پرورش شخصيتهاي اين مستند و جذابتر شدن روايت آن كمك كرده نوشته شدن نامهاي است كه مشكل ارتباط ميان آدمهاي روستا را به وضوح نمايان كرده: «هسته اصلي داستان اين فيلم براي به حركت درآمدن نيازمند يك موتور قدرتمند بود و نگارش يك نامه ميتوانست در شروع و ايجاد چنين جرياني موثر باشد.»
مقدسيان افزود: «من از چند سال پيش از ساخته شدن «گفتوگو در مه» در منطقهي رودبار شهرستان رفت و آمد ميكردم و براي ساختن اين مستند يك فيلمنامه مفصل و بسيار دقيق نوشته بودم كه در آن حتي به ديالوگهاي احتمالي شخصيتها هم اشاره شده بود.» وي با تشريح تجربه شخصي خود در اين زمينه گفت: «براي من و براي نزديك شدن به موضوع، تمام تحقيقات تا پيش از شروع تصويربرداري به پايان ميرسد. زماني كه مرحله اصلي توليد آغاز ميشود فيلمنامه را كنار ميگذارم تا دستم براي ياري رساندن به ساير عوامل باز باشد.»
مقدسيان اضافه كرد: «يكي از علايق من در هنگام ساخت فيلم، كمك به تصويربردار، صدابردار و ساير عوامل فني است و اگر فيلمنامه، برگه دكوپاژ و چيزهايي نظير اين مانعم باشد نميتوانم به صورت دقيق با سوژه و حواشي ماجرا ارتباط برقرار كنم.» وي همچنين درباره «ويژگيهاي صنعت ديجيتال» و تاثير آن بر سينماي مستند گفت: «ظهور ديجيتال در كشور ما از ابتدا با مخالفتها و ديدگاههاي بازدارنده متعددي همراه بود اما واقعيت اين است كه اگر قرار بود امروز هم فيلمسازها مثل ديروز از امكانات ثبت تصوير روي نگاتيو استفاده كنند بسياري از فيلمها اصلاً ساخته نميشد.
تصور كنيد فيلمبردار به دليل حجم محدود كاست نگاتيو (در دوربين) مجبور ميشد هر چند دقيقه يكبار صحنه را قطع كند. در چنين شرايطي حس لحظهها كاملاً از بين ميرفت!» مقدسيان «پرداختن به تقابل سنت و مدرنيته» را يكي از دغدغههاي ذهني خود در ساخت «گفتوگو در مه» برشمرد و افزود: «سالهاست كه تقابل و رويارويي اين دو نيرو ذهن مرا به خود مشغول كرده. در واقع هر وقت به سوژهيي فكر ميكنم از اين زاويه به آن نگاه ميكنم.»
وي گفت: «يكي از دشوارترين وظايف يك مستندساز، پيدا كردن راهي براي نفوذ به قلب سوژه است و من در هنگام ساخته شدن «گفتوگو در مه» تمام تلاشم را كردم تا با شخصيتهاي اصلي فيلم، ارتباط دوستانه، صميمي و خوبي پيدا كنم.» مقدسيان گفت: «حاج كمال كه اصليترين شخصيت اين فيلم به حساب ميآيد بسيار باهوش، بيپروا و صريح بود و به دليل قدرت و امكاناتي كه داشت، از نفوذ گستردهاي در ميان مردم روستا برخوردار بود. او همانقدر كه جذاب و دوستداشتني به نظر ميرسيد ميتوانست ترسناك و تهديدگر هم باشد. به نظر من، خود اين نكته يكي از اصليترين جذابيتهاي اين فيلم به حساب ميآيد.»
مقدسيان با اشاره به سكانس پاياني فيلم خود كه از ناموفق بودن رايزنيها براي برگزاري جلسات شوراي روستا حكايت ميكند افزود: «آذر كه تنها عضو مونث در شوراي محل وقوع اين داستان به حساب ميآيد هنوز و پس از گذشت سالهايي كه از توليد اين مستند ميگذرد نتوانسته جايگاه مطلوب خود را پيدا كند. جالب اين كه در سالهاي اخير، همسر ايشان هم به عضويت شوراي روستا درآمده است. در حقيقت در فضاي مردسالارانهي حاكم، او اينبار بايد با ديدگاههاي سنتي دو نفر مقابله كند: همسرش و حاج كمال!» اين مستندساز پرسابقه با اشاره به دشواريهاي توليد فيلم خود گفت: «گروه سازنده اين مستند براي ضبط صحنههاي مورد نياز، حدود يك ماه در روستاي مورد نظر مستقر شده بودند اما ضبط صحنههاي مورد نظر، تنها كمتر از يك هفته زمان برد. فرصت محدود و فشردهاي كه شامل انتظار و تحمل عوامل توليد براي رسيدن به مناسبترين زمان و بهترين لحظهها بود.» مقدسيان در پايان سخنان خود اظهار اميدواري كرد جلسات نمايش آثار مستند در سينماتك قلهك تداوم داشته باشد و بتواند بخشي از نيازهاي علاقهمندان و مخاطبان اين سينما را برآورده كند.